يكي از اجزاي تشكيل دهنده بسترهاي كشاورزي خاك است كه بعنوان بستر اصلي كشت گياهان و رشد آن محسوب مي‌شود. امروزه دخالت انسان در تغييرات فيزيكي و شيميايي خاك باعث دگرگوني و بروز اختلال در خاك و آب گرديده است بطوريكه بدون در نظر گرفتن عواقب آن فقط سعي در توليد درآمد و سير كردن افراد جامعه هستند. در اين راستا متوليان امر نيز با همان سرعت سعي در ترويج و توسعه منابع بوده و كمتر فرصت داشته‌اند كه به عوارض جانبي و تاثيرات منفي آن توجه كنند. از طرفي كشورهاي در حال توسعه در حال افزايش آگاهي جامعه و آشنايي بيشتر مردم با مسائل و مشكلات زيست‌محيطي و بهداشتي ناشي از تخريب خاك مي‌باشند. توجه به اين موضوع علاوه بر كاهش مشكلات طرح شده مي‌تواند يك مجموعه كشاورزي را از نظر اقتصادي دگرگون سازد هر چند براي مقايسه پيشرفت‌هاي صنعت كشاورزي نمي‌توان به كشورهاي پيشرفته و مدرن توجه كرد ولي در اين ميان هستند كشورهاي در حال توسعه كه با جديت مراحل تحقيقات را پشت سر گذاشته و با توجه به ضرورت امر اقدام به تغييرات اساسي در رشد و توسعه پايدار در صنعت كشاورزي نموده‌اند. در اجراي سياست‌هاي كشورهاي موفق و بمنظور دستيابي به توليد محصولات ارگانيك و حفظ منابع خاك و آب، شركت‌هاي ايراني مطالعات خود را در اين زمينه گسترش داده و در نظر دارند بمنظور آشنايي هر چه بيشتر كشاورزان و صنعتگران عرصه توليد مواد غذايي آنها را در جريان پيشرفت كشورهاي موفق قرار داده و ضمن تشويق در استفاده از كودهاي آلي بيولوژيك بويژه Vermicompost، زمينه ساز رشد و توسعه پايدار صنعت كشاورزي در ميهن عزيزمان باشند.

 

ضرورت استفاده از ورمي‌كمپوست در محصولات زراعي، باغي و گلهاي زينتي و آپارتماني

1-    تبديل پسماندهاي آلي و بقاياي گياهي و فضولات دامي به منطور كاهش مشكلات زيست‌محيطي و بهداشتي ناشي از جمع‌آوري، حمل و نقل و دفع پسماندها

بي‌شك امروز همه ما با واژه پسماندها آشنايي داريم و مي‌دانيم سهم سرانه توليد پسماند هر نفر در كشور 700 گرم در روز مي‌باشد. به بخشي از اين پسماند به لحاظ شرايط خاص، مواد آلي مي‌گويند. اين مواد قابل تجزيه و مفيد مي‌باشند. از آنجا كه 70 درصد پسماندهاي شهري را مواد آلي تشكيل مي‌دهند، توجه به اين موضوع براي مديران شهري از اهميت ويژه اقتصادي و زيست‌محيطي برخوردار مي‌باشد. در كشور ما مديريت پسماندهاي شهري به عهده شهرداريها، محيط‌زيست و مراكز بهداشت مي‌باشد كه در بين آنها شهرداريها متولي امر كنترل، جمع‌آوري حمل و نقل، تبديل و يا دفع مهندسي بهداشتي پسماندها مي‌باشند. از طرفي كمبود زمين، امكانات، ماشين‌آلات مكانيزه حمل و نقل و هزينه‌هاي بسيار بالا براي فرايند و دفع پسماندها موجب مشكلات فراوان زيست‌محيطي و بهداشتي براي بيشتر شهرها گرديده به طوريكه شهروندان شاهد مشكلات ناشي از آن مي‌باشند. پسماندها يا زباله، قبل از اينكه پديده‌اي زشت و مشكل‌آفرين باشند به عنوان يك كالا يا مواد غذايي و يا وسيله و ابزار ضروري مورد استفاده مردم قرار گرفته و سپس مازاد يا بخشي از آن دور انداخته مي‌شوند. امروزه راحت‌ترين روش براي رهايي از اين پسماندها دور انداختن مي‌باشد. در حاليكه تحقيقات انجام شده بيانگر آن است كه 90 درصد اين پسماندها قابل تفكيك و بازيافت مي‌باشند. يعني 70 درصد از اين پسماندها را مواد آلي تجزيه شونده شامل مي‌شوند. نزديك به 20 درصد مواد زائد جامد مثل شيشه، پلاستيك، كاغذ و فلزات اجزاي پسماندهاي شهري را تشكيل مي‌دهند و تنها كمتر از 10 درصد پسماندهاي شهري زباله يا مواد دور انداختني مي‌باشند. در همين راستا شركت بهسامان در شهر شيراز روزانه بين 30 تا 40 تن پسماندهاي آلي تفكيك شده از مبدا را در منطقه برمشور در فضايي بوسعت 5 هكتار به كرم‌هاي قرمز تغذيه نموده و به كود ورمي‌كمپوست تبديل مي‌نمايد. ساير فارم‌هاي تبديلي اختصاص به تبديل فضولات دامي به كود آلي ورمي‌كمپوست در ساير شهرهاي كشور از جمله كرج، اصفهان، دهلران، خرم آباد، نيشابور، مراغه، رشت، زنجان و مشهد بصورت اختصاصي و يا مشاركت مي‌باشد.

  

مكان برمشور( بقاياي گياهي)

 

   

مكان آبيك كرج( فضولات دامي)

 2-    تغذيه به كرم قرمز حلقوي باراني موسوم به E.Foetida و تبديل آن به كود آلي بيولوژيك ورمي‌كمپوست جهت مصارف كشاورزي اعم از باغات، صيفي جات، مزارع، گلهاي زينتي و آپارتماني و همچنين محصولات سالم ارگانيك ( سبز)

كرمهاي خاكي خاك و مواد آلي را مي‌خورند. مواد آلي را تغذيه مي‌كنند. خاك از دستگاه گوارش و هضم طولاني كرم عبور مي‌كند. مواد آلي كه به عنوان غذاي كرم محسوب مي‌شود شامل ضايعات گياهي و فضولات دامي حيوانات كوچك و بزرگ مي‌باشد. علاوه بر اين مواد، كرمها بعضي مواد ديگر را نيز ترجيح مي‌دهند. زيرا كرم دهان بسيار كوچكي دارد و براي كرم خوردن مواد و تركيبات كوچك مانند باكتري، پروتوزا  و قارچها راحت است. مواد غذايي بزرگ بايد با رطوبت اول نرم شوند تا كرم بتواند براحتي آن را تغذيه كند. شما مي‌توانيد كرمهايتان را افزايش دهيد تا پسماندهاي گياهي شما را مصرف كنند.  شما براي انجام اين كار نياز به يك ظرف مناسب و بستر مرطوب و مقداري پسماندهاي غذايي داريد. كرمها تكه‌هاي پسماند را به همراه جانوران ريز ميكروسكوپي كه به تجزيه مواد آلي كمك مي‌كنند را نيز مي‌خورند. ممكن است اين سؤال براي شما ايجاد شود كه كرمها چه مقدار زباله مصرف مي‌كنند؟ يك كرم در هر روز مي‌تواند حداقل به اندازه نصف وزن خود غذا مصرف كند. يك كرم 1 گرمي مي‌تواند 2/1 گرم از غذا را در يك روز مصرف كند. يا  مقدار 1 پوند از كرمها مي‌توانند 2/1 پوند از زباله‌ها را در هر روز مصرف كنند. اين ميزان ممكن است در حالتي كه 1 پوند كرم شامل 600 كرم بزرگ و يا شامل 1500 كرم كوچك بوده  متفاوت باشد. زماني كه كرمهاي قرمز زباله‌ها را مي‌خورند، زباله‌ها بسته به وزن و توده كرمها ناپديد مي‌شوند.   

خواص ورمي‌كمپوست

كرم‌هاي زباله‌خوار:

اين كرمها با خوردن محتويات زائدات آلي آنها را تجزيه و دگرگون مي‌نمايند. فرآيند هضم اين كرمها به تغيير سريع‌تر مواد آلي منتهي شده و كمپوست تثبيت مي‌شود. نتيجه اين عمل دستيابي به ورمي‌كمپوست با كيفيت بالا است كه با بالاترين استانداردهاي جهاني برابري مي‌كند.

توليد كود به روش ورمي‌كمپوست هيچ گونه بوي بدي از خود به جا نمي‌گذارد و كمپوست توليد شده عاري از ميكروب‌ها و ميكرو ارگانيسم‌هاي مضر و بيماري‌زا مي‌باشد. كرم‌ها قادر به توليد پروتئين بوده و نيازي به پروتئين ندارند.

تاثيرات كرم‌هاي خاكي بر روي محيط:

وجود ذرات كوچك با مقادير زياد در مدفوع كرمهاي خاكي نسبت به ذرات محيط آنها نشان مي‌دهد كه قادرند مواد مغذي را به اجزاء كوچك‌تر تبدبل نمايند. دانه‌هاي معدني متصل به يكديگرهستند كه اتصال آنها بايد به گونه‌اي باشد كه در مقابل رطوبت، فرسايش و فشردگي مقاوم بوده و به هنگام خنثي و يا رطوبت خاك نيز همچنان نرم باقي بماند و خاكي غني از خاكدانه‌هاست كه داراي تهويه، زهكشي و بالاخره ساختماني مناسب باشد. لذا جهت داشتن يك خاك حاصلخيز خاكدانه سازي در درجه اول مورد اهميت قرار دارد.

محققين زيادي بر اين قول متفقند كه مدفوع كرم‌هاي خاكي داراي خاكدانه‌هاي مقاومتر از خاك محيط است. علاوه بر آن موكو پروتئين زير اپيدرم كرم خاكي در محل تماس آن با دالانهاي حفر شده موجب پايداري ذرات خاك مي‌گردد.

  باروري و حاصلخيزي خاك:

كرم‌هاي خاكي در نتيجه فعاليت خود باعث تسريع تحريك يون‌ها در سطح و عمق پروفيل خاك مي‌گردند. در اين مرحله آنها با ترشح مواد شيميايي مي‌توانند برخي از عناصر غذايي پايه موجود در خاك را از حالت تثبيت خارج نموده و به شكل قابل جذب گياه تبديل كنند. اين فرآيند توسط كرم‌هاي خاكي به دو صورت مستقيم و غير مستقيم انجام مي‌گيرد. مثال تاثير مستقيم آنها در معدني شدن ازت است اين عنصر كه معمولاً به شكل كمپلكس‌هاي آلي غير قابل استفادة گياه در خاك وجود دارد پس از عبور از لولة گوارش كرم‌هاي خاكي ابتدا به آمونياك و سپس به نيتريت و نيترات تبديل مي‌گردد. تاثير غير مستقيم كرم‌هاي خاكي در ازدياد حاصل خيزي خاك، ازدياد فعاليت ميكرو ارگانيسم‌ها و جانوران خاكزي در نتيجه توليد مواد محرك ريشه نظير ويتامين‌ها بويژه B12  است.  بنابراين با توجه به نقش كرم‌هاي خاكي در اصلاح ساخت بافت و ساير عوامل ياد شده دارند. بطور مستقيم در ازدياد حاصل خيزي و باروري خاك و افزايش محصول مؤثر واقع مي‌شوند. همچنين شواهد بسياري وجود دارد كه غلظت كلسيم، سديم، منيزيم، پتاسيم، فسفر و موليبدن قابل جذب در مدفوعات كرم‌هاي خاكي بيشتر از محيط اطراف آنها مي‌شود.

تغذيه:

غذاي اصلي كرم‌هاي خاكي بقاياي مرده و پوسيده گياهي به انضمام بقاياي ريشه‌ي گياهان و نيز كود دامي است. كرم‌هاي قرمز باراني بيشتر مواد زائد آشپزخانه را نيز خواهند خورد ضايعات سبزيجاتي كه در حين تهيه غذا بوجود مي‌آيد براي كرمها قابل استفاده مي‌باشد. مانند پوست سيب‌زميني، هويج، كاهو، كلم، كرفس، سيب، پوست موز، گريپ فروت و پوست پرتقال، برگ چاي، چاي كيسه‌اي، تفاله قهوه، كاغذ و مقوا. بعضي از ضايعات زودتر از ساير مواد به كود تبديل مي‌شوند. پوست موز حدود يك هفته طول مي‌كشد در حالي كه پوست پرتقال حدود يكماه طول خواهد كشيد تا كاملاً تجزيه گردد. نوع و مقدار مواد غذايي در دسترس نه تنها بر روي جمعيت كرم‌هاي خاكي بلكه بر روي انواع گونه‌هاي موجود و نرخ رشد و.... تاثير مي‌گذارد.

محصول ورمي‌كمپوست

ورمي‌كمپوست عبارتست از مدفوع كرم‌هايي كه از زباله يا كود دامي تازه يا هر مواد آلي ديگر تغذيه كرده و مواد آلي را به ذرات خيلي ريز خرد مي‌كنند. ورمي‌كمپوست نتيجة هضم طبيعي غذا در سامانه ‌هاضمة كرم‌هاي خاكي است و دورة رشد گياه را بوسيله داشتن ميكروارگانيسم  و همچنين مواد آلي فعال و تسريع مي‌نمايد.

ورمي‌كمپوست يك كود بيو ارگانيك است كه بسيار نرم، سبك وزن، ترد، تميز و بي بو بوده و ظاهري كم و بيش شبيه به پودر گرانوله قهوه دارد. كيفيت ورمي‌كمپوست به نوع غذا ( محيط كشت) يا مواد زائد آلي كه كرم‌ها از آن تغذيه كرده‌اند، بستگي دارد. براي مثال كرم‌ها مي‌توانند مواد آلي با سلولز زياد مانند خاك اره را هضم كرده و يك ماده‌ي اصلاح كننده‌ي خاك با كيفيت پايين توليد نمايد. بر عكس كرم‌ها قادرند با مواد غني از ازت و فقير از سلولز ورمي‌كمپوست با كيفيت عالي توليد نمايند.

براي نگهداري از گياهان بويژه مزارع، گلخانه‌ها و درختان ميوه نيازمند مواد آ لي مي‌باشيم. سالها مطالعه و تلاش کرديم و پس از انجام مراحل تحقيقات و آزمايشات گوناگون دريافتيم باز هم قدرت لايزال پروردگار با خلقت موجودي ارزشمند به نام کرم خاکي توانسته يکي از عمده‌ترين نيازمندي‌هاي بستر گل و گياه يعني مواد آلي را با وجود فضولات اين جانور تامين نمايد. ورمي‌کمپوست حاصل فعاليت بيولوژيک يک نوع کرم خاکي بوده که اين جانور از مواد آلي موجود در طبيعت تغذيه کرده و آن را به کود آلي مغذي تبديل مي‌کند. در حال حاضر ورمي‌کمپوست به عنوان تنها کود آلي بيولوژيک در دنيا شناخته شده و فرآيند کمپوست  را به صورت بيولوژيک انجام مي‌دهد.

مزاياي ورمي‌كمپوست

ü      افزايش مقاومت گياهان بر استرس تنشهاي محيط و عوامل بيماري زاي خاك

ü      افزايش رنگ گلها و طعم و مزه در محصولات كشاورزي

ü      تامين كننده عناصر ريز مغزي مورد نياز انواع گياهان

ü      بهبود جوانه زني بذرها و تشديد ريشه زائي قلمه‌ها

ü      افزايش دوام گلهاي شاخه بريده و تداوم گلدهي گونه‌هاي مختلف

ادامه دارد